Δ 2 Διεύθυνση Ν.Α.Τ.Ο. και Δ.Ε.Ε
Ο Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου (North Atlantic Treaty Organization) ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 1949. Η Βορειοατλαντική Συνθήκη – που αποτελεί τη νομική και συμβατική βάση του ΝΑΤΟ – συνήφθη στο πλαίσιο του άρθρου 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών από 12 χώρες (ΗΠΑ, Καναδάς, Δανία, Ισλανδία, Ιταλία, Νορβηγία, Πορτογαλία, συν οι πέντε της Συνθήκης των Βρυξελλών). Το 1952 προσχώρησαν στη Συνθήκη η Ελλάδα και η Τουρκία. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας εντάχθηκε στη Συμμαχία το 1955 και το 1982 η Ισπανία έγινε και αυτή μέλος του ΝΑΤΟ. Η Δημοκρατία της Τσεχίας, η Ουγγαρία και η Πολωνία προσχώρησαν το 1999. Το 2004 προσχώρησαν 7 νέα μέλη: η Βουλγαρία, η Εσθονία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Ρουμανία, η Σλοβακία και η Σλοβενία.
Ο πρωταρχικός σκοπός του ΝΑΤΟ είναι η διαφύλαξη της ελευθερίας της ασφάλειας όλων των μελών του με πολιτικά και στρατιωτικά μέσα, σύμφωνα με τη Βόρειο-Ατλαντική Συνθήκη και τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Όπως ορίζει και το προοίμιο της Συνθήκης, στόχος της Συμμαχίας είναι η «προώθηση των ειρηνικών και φιλικών σχέσεων στη Βόρειο-Ατλαντική Περιοχή».
Η Συμμαχία βασίζεται πάνω στην αρχή ότι η ασφάλεια του κάθε κράτους μέλους εξαρτάται από την ασφάλεια όλων. Υπογράφοντας την Συνθήκη της Ουάσιγκτον κάθε κράτος μέλος δεσμεύεται προς τα άλλα να σεβαστεί την αρχή αυτή, μοιραζόμενο τους κινδύνους και τις ευθύνες όπως και τα πλεονεκτήματα της συλλογικής άμυνας. Το άρθρο 5 αποτελεί τον πυρήνα της ιδρυτικής Συνθήκης του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με αυτό μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός Συμμάχου θα θεωρείται ως επίθεση εναντίον όλων. Επίκληση του άρθρου 5 έγινε για πρώτη φορά στις 12 Σεπτεμβρίου 2001 αμέσως μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα στη Νέα Υόρκη και στην Ουάσιγκτον.
Προκειμένου να ανταποκριθεί με όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερο τρόπο στις μεταβαλλόμενες παγκόσμιες συνθήκες ασφαλείας και στις προκλήσεις της μεταδιπολικής και – κυρίως – της μετά την 11η Σεπτεμβρίου εποχής, το ΝΑΤΟ εγκαινίασε μια διαδικασία συνολικής αναθεώρησης του ρόλου και των αποστολών του. Ο πολιτικός και αμυντικός μετασχηματισμός (transformation) της Συμμαχίας αποτελεί την ουσιαστικότερη παράμετρο για την βελτίωση της επιχειρησιακής ετοιμότητας και αποτελεσματικότητας των δυνάμεών της. Σήμερα, 50.000 εξ αυτών συμμετέχουν στις επιχειρήσεις και αποστολές της Συμμαχίας (ISAF, KFOR, Active Endeavour, Darfur, NTM-I) οι οποίες διεξάγονται σε τρεις ηπείρους. Σημαντικότερη δε όλων, είναι η επιχείρηση του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν. Ο εν λόγω μετασχηματισμός και η διασφάλιση της επιτυχούς υλοποιήσεως της επιχειρήσεως στο Αφγανιστάν βρέθηκαν στο επίκεντρο των εργασιών της Συνόδου Κορυφής της Ρίγας (28-29 Νοεμβρίου 2006).
Το Αφγανιστάν συνιστά για την επόμενη τουλάχιστον 10ετία την μεγαλύτερη πρόκληση της Συμμαχίας προς την κατεύθυνση του μετασχηματισμού. Η ISAF (International Security Assistance Force) έχει αναλάβει, από τον Οκτώβριο του 2006, τον έλεγχο της συνολικής επικράτειας του Αφγανιστάν. Στο έργο της σταθεροποιήσεως και ανασυγκροτήσεως το ΝΑΤΟ συνεργάζεται με τον ΟΗΕ, την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Ομάδα των Οκτώ πλουσιοτέρων χωρών (G-8), καθώς και με ΜΚΟ. Απώτερος στόχος της ανασυγκροτήσεως είναι να αναλάβουν πλήρως τον έλεγχο και την αρμοδιότητα επί των εσωτερικών υποθέσεων της χώρας οι αφγανικές Αρχές (“afghan ownership”). Σημαντικό ρόλο προς την κατεύθυνση αυτή διαδραματίζουν ήδη οι Ομάδες Ανασυγκροτήσεως Επαρχιών (Provincial Reconstruction Teams) που τελούν υπό εθνική διοίκηση και χρηματοδότηση.
Στο πλαίσιο της νατοϊκής εμπλοκής στο Αφγανιστάν έχει αποφασισθεί επίσης, η παροχή Συμμαχικής συνδρομής στην εκπαίδευση και στον εξοπλισμό των αφγανικών ενόπλων δυνάμεων καθώς και η επεξεργασία μιας σφαιρικής στρατηγικής με τις όμορες προς το Αφγανιστάν χώρες, πρωτίστως δε το Πακιστάν, ώστε να αποτελέσουν μέρος της λύσεως και όχι του προβλήματος.
Η Ελλάδα στο πλαίσιο των νατοϊκών της υποχρεώσεων συνεισφέρει στο έργο της ανασυγκροτήσεως και σταθεροποιήσεως του Αφγανιστάν: ένα Τάγμα Ειδικής Συνθέσεως 174 ατόμων βασική αποστολή του οποίου είναι η εκτέλεση έργων υποδομής, 56 οχήματα, 1 α/φ C-130, 2 στελέχη στο επιτελείο της ISAF, 3 στελέχη στο αεροδρόμιο της Καμπούλ, μια ιατρονοσηλευτική μονάδα 50 ανδρών (Role 2) και 14 άνδρες στο Composite HQ. Οι εν λόγω δυνάμεις δρουν εντός της πρωτευούσης του Αφγανιστάν και σε μια ακτίνα 30-65 χιλιομέτρων επέκεινα της Καμπούλ. Επίσης, το διάστημα 1.12.2005-31.3.2006, η Ελλάδα είχε αναλάβει την διοίκηση του αεροδρομίου της Καμπούλ διαθέτοντας 39 άτομα. Επιπρόσθετα, στην άτυπη Σύνοδο Υπουργών Εξωτερικών του ΝΑΤΟ η οποία έλαβε χώρα στις Βρυξέλλες (26.1.2007) η Ελλάδα ανακοίνωσε την πρόθεσή της να συγχρηματοδοτήσει με 500.000 ευρώ τέσσερα προγράμματα (γεωργίας, εκπαιδεύσεως, διαχειρίσεως υδάτων και υγείας) στην υπό ουγγρική διοίκηση Περιφερειακή Ομάδα Ανασυγκροτήσεως στην επαρχία Baghlan.
Πέραν του Αφγανιστάν, στη Σύνοδο Κορυφής συζητήθηκε επίσης το ζήτημα της μελλοντικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στο Κοσσυφοπέδιο. Η συμβολή του ΝΑΤΟ στην αποστολή των Ηνωμένων Εθνών στο Κοσσυφοπέδιο εκφράζεται μέσω της KFOR, μιας πολυεθνικής στρατιωτικής δυνάμεως που αριθμεί 16.694 άτομα.
Αποστολή της KFOR είναι η επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων του Κοσσυφοπεδίου, η πρόληψη εκδηλώσεων εθνοτικής βίας, η προστασία μνημείων πολιτιστικής κληρονομίας και η αποτροπή απειλών κατά των διεθνών Οργανισμών που δραστηριοποιούνται στο Κοσσυφοπέδιο και των εκεί εγκαταστάσέων τους.
Η Ελλάδα, θεωρεί ότι η παρουσία της KFOR θα εξακολουθήσει να είναι απαραίτητη ως εγγύηση ασφαλείας για το προβλεπτό μέλλον.
Η χώρα μας συμμετέχει στην KFOR με δύο Μηχανοκίνητα Τάγματα Πεζικού (576 άτομα και 173 οχήματα) ενώ έχει διαθέσει και ένα αεροσκάφος C-130 με έδρα την Ελευσίνα για την μεταφορά εφοδίων.
Άλλα ζητήματα εξάλλου που απασχόλησαν τους Αρχηγούς Κρατών και Κυβερνήσεων στη Ρίγα ήταν η αναθεώρηση των Εταιρικών Σχέσεων της Συμμαχίας και η μελλοντική διεύρυνση του ΝΑΤΟ.
Ως προς το πρώτο θέμα, στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκε η εξεύρεση τρόπων ενδυναμώσεως των υφισταμένων Εταιρικών Σχέσεων, ήτοι του Προγράμματος Σύμπραξη για την Ειρήνη (Partnership for Peace), του Μεσογειακού Διαλόγου (Mediterranean Dialogue) και της Πρωτοβουλίας της Κωνσταντινουπόλεως (Istanbul Cooperation Initiative) και ενισχύσεως της πρακτικής συνεργασίας της Συμμαχίας με τις λεγόμενες Χώρες Επαφής. Ως τέτοιες νοούνται από το ΝΑΤΟ χώρες οι οποίες δεν είναι ούτε μέλη του ΝΑΤΟ, ούτε μέλη του Προγράμματος Σύμπραξη για την Ειρήνη, ούτε μέλη του Μεσογειακού Διαλόγου. Οι εν λόγω Χώρες Επαφής συνεργάζονται σε διάφορες αποστολές και επιχειρήσεις της Συμμαχίας. Στην κατηγορία αυτή συμπεριλαμβάνονται η Αυστραλία, η Ιαπωνία, η Αργεντινή, η Νότιος Κορέα και η Νέα Ζηλανδία.
Η Ελλάδα υποστήριξε στη Ρίγα την ανάγκη διατηρήσεως και ενισχύσεως των πολιτικώς και γεωγραφικώς οριοθετημένων Εταιρικών σχημάτων και την ενδυνάμωση της πρακτικής συνεργασίας με τις Χώρες Επαφής μέσω της κατά περίπτωση παροχής Εταιρικών μηχανισμών στις εν λόγω χώρες, μετά από απόφαση του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου.
Στη Ρίγα εκφράστηκε επίσης η ικανοποίηση της Συμμαχίας για την μέχρι τούδε συντελεσθείσα αξιόλογη πρόοδο στον τομέα των μεταρρυθμίσεων εκ μέρους των τριών χωρών που συμμετέχουν στο προ-ενταξιακό πρόγραμμα Membership Action Plan (MAP), ήτοι Αλβανία, Κροατία και ΠΓΔΜ και προσδιορίσθηκε ως χρονικός ορίζοντας για την αποστολή προσκλήσεων η επόμενη Σύνοδος Κορυφής του 2008, υπό την αιρεσιμότητα της πληρώσεως των αναγκαίων πολιτικών και στρατιωτικών ενταξιακών κριτηρίων. Η χώρα μας βεβαίως αποδίδει ιδιαίτερη σημασία και στην εκπλήρωση του κριτηρίου καλής γειτονίας και ειρηνικής επιλύσεως των διαφορών. Στη Σύνοδο Κορυφής της Ρίγας αποφασίσθηκε επιπρόσθετα η ένταξη στο Πρόγραμμα Σύμπραξη για την Ειρήνη (Partnership for Peace-PfP) της Σερβίας, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και του Μαυροβουνίου.
Αξίζει να τονισθεί ότι η Σύνοδος Κορυφής 2006 απετέλεσε μία ακόμη ευκαιρία να τονισθεί η νατοϊκή αλληλεγγύη, αλλά και ένα πρώτο βήμα ώστε η Συμμαχία να καταστεί δυνατόν να εκπληρώσει το στρατηγικό της όραμα, να εξακολουθήσει να διευρύνει την σύνθεσή της με χώρες που πληρούν τα αναγκαία κριτήρια εμπλουτίζοντας ταυτόχρονα και τις δυνατότητες που έχει στη διάθεσή της για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των σύγχρονων πολύπλοκων απειλών για την ασφάλεια της ευρωατλαντικής περιοχής μέσω της προσέλκυσης επιπρόσθετων μέσων. Υπό αυτό το πρίσμα, η πολιτική συνοχή του ΝΑΤΟ, οι δυνατότητες σχεδιασμού του, η ενιαία στρατιωτική δομή του και η κοινή εκπαίδευση και η υιοθέτηση ομοειδών επιχειρησιακών κριτηρίων, αποτελούν μια σημαντική παρακαταθήκη για την επίτευξη της αναγκαίας προσαρμογής του προκειμένου να εξουδετερώσει τις απειλές ασφαλείας με τις οποίες είναι αντιμέτωπες οι ΗΠΑ και οι χώρες της Ευρώπης.
Η Ελλάδα, η οποία αποτελεί έναν από τους σταθερούς υποστηρικτές του ΝΑΤΟ, είναι προσηλωμένη στη διεθνή πολυμέρεια, τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, τον σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο, στα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία. Ως τέτοια χώρα, η Ελλάδα ταυτίζεται με τις προσπάθειες που καταβάλλει η Συμμαχία να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις οι οποίες υπαγορεύονται από την ανάγκη αντιμετώπισης των νέων προκλήσεων και νέων απειλών όπως η διεθνής τρομοκρατία, οι ανθρωπιστικές κρίσεις, η διασπορά των όπλων μαζικής καταστροφής αλλά και οι φυσικές καταστροφές.
Τελευταία ενημέρωση : Φεβρουάριος 2007